Vətəndaş cəmiyyəti cənubda erkən nikah və məişət zorakılığı məsələlərini müzakirə edir
Dilarə Əliyeva adına Qadın Hüquqlarını Müdafiə Cəmiyyəti mayın 10-11-də Lənkəran və Lerik rayonlarında "Məişət Zorakılığı haqqında” Qanunun təbliği, işləmə mexanizminin təkmilləşdirilməsi və erkən nikah probleminin aradan qaldırılması mövzusunda Dəyirmi Masalar keçirib. İsveçin Kvinna Till Kvinna Fondunun dəstəyi ilə həyata keçirilən layihənin direktoru AQHMC-nin rəhbəri Novella Cəfəroğludur.
Layihə üzrə təlimçi Nabat Qəniyeva Musavat.com-a açıqlamasında bildirib ki, layihəni əhatə edən məsələ Azərbaycanın güney bölgələrində olduqca qabarıqdır. Xüsusən, erkən nikah regionun demək olar, bütün kəndlərində sıradan həyat normasına çevrilib: “Bəzən erkən nikah problemini ailələrin sosial durumları ilə əlaqələndirirlər. Ancaq Lənkəran, Lerik rayonlarının əhalisi sosial cəhətdən o qədər də müdafiəsiz sayılmaz. Subtropik bölgənin təsərrüfat imkanları, insanların çalışqanlığı, getdikcə turizm infrastrukturunun genişlənməsi ailələrin maddi gücünü möhkəmləndirir. Bunu erkən nikaha daxil olan qızlara ailələrinin verdiyi cehiz də göstərir. Bizim, eyni zamanda yerli fəalların müşahidələrindən bəlli olur ki, ailələr övladları ailə qurarkən onlara yaşamaq üçün lazım olan əşyalarla təmin edir. Bu da onu göstərir ki, qızları ailələri heç də bəzi bölgələrdə olduğu kimi, “yeyənin biri azalsın” düşüncəsi ilə ərə vermirlər. Bizim belə ailələrlə apardığımız dialoqdan məlum olur ki, qızların erkən ərə verilməsinin səbəbi bölgədə gənc oğlanların orta məktəbi bitirər-bitirməz əməkçi miqrant kimi ölkədən getməsidir. Onların çoxu, yaxın qohumların dəstəyi ilə Rusiyaya, Ukraynaya, qismət Türkiyəyə gedir və orada özlərinə güzəran qururlar. Əməkçi miqrantların çox az hissəsi illər sonra Vətənə qayıdır. Bəziləri getdikləri ölkədə ailə qururlar. Buna görə də yetkinlik yaşına çatan qızları olan valideynlər qızlarının gələcək taleyini düşünərək onları gənc yaşda ərə verirlər. Yəni, bu, onların izahıdır. Əslində isə onları faktiki olaraq hüquqsuz bir vəziyyətə salaraq başqa bir ailənin belə demək mümkünsə, tabeliyinə verirlər”.
Nabat Qəniyevanın sözlərinə görə, erkən nikahların əsas səbəblərindən biri də təhsilin aşağı səviyyədə olmasıdır: “Son illər ölkədə təhsil müəssisələrindəki neqativlər, təhsilin keyfiyyətinin aşağı düşməsi, kənd məktəblərində müəllim çatışmazlığı üzündən tədris prosesinin pozulması Lənkəran və Lerik bölgələrində yaşayan vətəndaşları da təhsildən uzaqlaşdırıb. Statistika göstərir ki, kəndlərdə hər il ali təhsilə maraq azalır, maraq göstərənlər isə gərəkli balı toplayaraq ali məktəblərə qəbul ola bilmirlər. Hətta elə bölgələr var, orada konkret fənn üzrə repititor üçün məktəblilər qonşu kəndlərə gedirlər. Bölgələrdə keçirdiyimiz tədbirlər zamanı təhsil sahəsinin işçiləri bu məsələləri dəfələrlə qaldırır və yerli icra strukturlarından bu problemə diqqətlə yanaşmalarını istəyər, konkret təkliflərlə çıxış edirlər. Onların fikrincə, iş yerlərinin yaradılması, peşə yönümlü təhsil problemdən əsas çıxış yolu ola bilər”.
Bölgənin coğrafi mənada İrana yaxınlığı da ekspertin sözlərinə görə, erkən nikah probleminə təsir edir: “Dünyəvi qaydalardan uzaqlaşaraq şəriət qaydalarını özlərinə həyat tərzi seçən insanların ailələrində bu problem daha ciddidir. Bəllidir ki, bölgədə yaşayanlar şiə məzhəbindəndirlər. Ərazicə İrana yaxınlıq da təriqətləşmənin daha kəskin formada üzə çıxmasına səbəb olur. Ailələrin bir hissəsi qızların təhsilinə qarşı çıxır, erkən nikah həyat normasına çevrilir. Azərbaycan multikultural ölkədir, hər kəsin vicdan, dini etiqaz azadlığı qorunur. Ancaq bəzən bu məsələ çoxsaylı problemlər yaradaraq cəmiyyətimiz, hətta dövlətimiz üçün təhlükəyə çevrilir. Bizim əsas məqsədimiz hökuməti bu problemlərlə tanış etmək, onlarla birgə problemlərin çözüm yollarını aramaqdır. 2010-cu ilin iyulunda qəbul edilən “Məişət zorakılığının qarşısının alınması haqqında” Qanun məişət zorakılığının və onun neqativ hüquqi, tibbi və sosial nəticələrinin qarşısının alınmasını, qurbanların hüquqi yardım və sosial müdafiə ilə təmin edilməsini, məişət zorakılığına səbəb olan şəraitin aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. Düşünürük ki, bu qanun vətəndaş cəmiyyətinin üzərinə də müəyyən məsuliyyət qoyur və biz ölkədə sivil toplum formalaşdırılması prosesində səylərimizi əsirgəməməliyik”.
Nabat Qəniyeva deyir ki, bütün bu problemlər məişət zorakılığını yaradan səbəblər sırasındadır: "Faktlar göstərir ki, erkən nikahlar zamanı məişət zorakılığı sayılar biləcək halların sayı normal nikahlardakından daha çox olur. Bu problemlərin müzakirələrəsində vətəndaş cəmiyyətinin fəalları ilə yanaşı din xadimlərinin, hökumət nümayəndələrinin, qurbanların, həkimlərin dəvət edilməsi məsələnin dərindən öyrənilməsinə imkan verir. Düşünürük ki, rəsmi qurumların, vətəndaş cəmiyyəti fəallarının birgə səyi ilə bu problemləri aradan qaldırmaq, vətəndaşlara öz hüquq və azadlıqlarını başa salmaq mümkün olacaq”.
Musavat.com
