Azərbaycan post-müharibə dönəmində Ermənistanla sülh və barışıq içində yaşamaq xəttinə və mövqeyinə sadiqdir. Bunu ötən həftəsonu Prezident İlham Əliyev bir qrup xarici ölkə səfiri ilə görüşündə bir daha bəyan elədi. Lakin ölkə başçısı Ermənistandan hələ də adekvat cavab alınmadığını da bildirdi. Qeyd elədi ki, əgər İrəvan sülh istəyirsə, Bakı da buna hazırdır, yox, müharibə arzulayırsa, onun nəticəsi ötən ilin payızındakı kimi olacaq.
Yəni “dəmir yumruq” xəbərdarlığı. Əfsus ki, qonşu ölkədə 44 günlük müharibədəki kapitulyasiyadan hələ də lazımi dərsi götürməyən, yenə də öz xalqının qanını axıtmağa hazır olan revanşist və populist qüvvələr qalır. Nəinki qalır, həm də ictimai rəyə təsir imkanlarını saxlayır. Belələri daha çox radikal müxalifət düşərgəsindədir. Onlar heç cür ölkəmizin öz ərazi bütövlüyünü bərpa eləməsi ilə barışa bilmir, “bəlkə də qaytardılar” xülyası ilə yaşayır, “artsaxın itirilən torpaqlarını geri” alacaqlarına sadəlövhcəsinə ümid edirlər.
*****
Bu isə heç vaxt olmayacaq. Bunu gözləyənlər boşuna gözləyir. Daha bir səbəbə: məsələ ondadır ki, Rusiya da bölgədə, öz sərhədləri yaxınlığında yeni müharibənin alovlanmasını istəmir. Bu xüsusda Moskva 10 noyabr üçtərəfli kapitulyasiya sazişinin bəndlərinin sabotaj edilməsində yox, onların həyata keçməsində maraqlıdır.
Son olaraq, keçən həftə Rusiya baş diplomatı Sergey Lavrov da bunu dilə gətirdi. Onu da söylədi ki, status məsələsinin indi yeri deyil, məsələyə bütün köçkünlər öz yurd yerlərinə qayıtdıqdan və ən əsası, yaxın keçmişdəki kimi azərbaycanlı və ermənilər dinc birgəyaşayışa başladıqdan sonra qayıtmaq olar. “O vaxt bu məsələnin həlli qat-qat asan olacaq” - Rusiya XİN başçısı vurğuladı.
Bu da elə separatçıları başından eləmək kimi şeydir və Azərbaycanın status məsələsi ilə bağlı mövqeyinə uyğun gəlir. Çünki azərbaycanlı və ermənilərin birgə yaşayışı bəlli səbəblərdən hələ uzun müddət mümkün görünmür. Demək, Ermənistan üçün əsas qarant dövlət olan Rusiya da bu mövzuya qayıtmayacaq. Bəlkə heç Qarabağda erməni qalmayacaq. Təsadüfi deyil ki, Lavrovun son açıqlaması erməni siyasi elitasında bərk məyusluq yaradıb. “Müttəfiq Rusiya” yenə tənqid hədəfinə çevrilib.
Amma nahaq yerə. Kremlin mövqeyini ifadə edən S.Lavrov əslində qeyri-adi bir şey söyləməyib, sırf beynəlxalq hüquqa istinad edib. O beynəlxalq hüquq ki, istənilən etnik-ərazi konfliktinin həllinin əsasında durmalıdır. O beynəlxalq hüquq ki, Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımasını tələb edir.
Bu isə gözə dəymir. Müharibədən keçən 7 ayda bircə erməni siyasətçisi də “Ermənistan sülh və inkişaf naminə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanımalıdır” ifadəsini işlətməyib. Yalnız sabiq prezident Levon Ter Petrosyan erməni xalqını ayılmağa, “dənizdən-dənizə Böyük Ermənistan” və “miatsum” kimi sərsəm iddialara son qoymağı səsləyib. Nəhayət, unutmayaq ki, 10 noyabr üçtərəfli kapitulyasiya sənədində də heç bir statusdan söhbət getmir və Ermənistan (hansısa mifik “dqr” yox!) məğlub olduğunu rəsmən təsdiq edir. Məğlub tərəf isə özünü məğlub kimi aparmalıdır...
*****
Bu arada rəsmi Bakı böyük humanistlik göstərərək və iki ölkə arasında sülh anlaşması üçün daha yaxşı zəmin hazırlamaq naminə 15 erməni hərbçisini Ağdamda basdırılan 97 min mina xəritəsinə dəyişdirib. Tanınmış rusiyalı hərbi ekspert Oleq Kuznetsov bu olaya maraqlı şərh verib. Onun fikrincə, buradan 5 nəticə çıxarmaq mümkündür: “Birincisi, Paşinyan öz generallarının inadını sındırmağı bacardı və nəticədə xəritələr verildi. Bu, onun seçkidə seçici səsləri uğrunda mübarizə baxımından ciddi qələbəsidir, eyni zamanda dolayısı ilə də olsa, ötənilki müharibədə məğlub olan erməni generalların revanş üçün heç bir şansının qalmadığının etirafıdır. Yəni sağlam düşüncə qalib gəldi - baxmayaraq ki, bu, İrəvan üçün nadir hadisədir.
İkincisi, İrəvan əlindəki kiçik təsir vasitələrindən birini adekvat şəkildə qarşılığını almadan Azərbaycana verdi. Bu, Paşinyanın və ətrafının daxili siyasi qarışıqlığa rəğmən, Azərbaycanla prosesin tənzimlənməsi ilə bağlı danışıqlara davam etmək istədiyini göstərir. Mina xəritələrinin verilməsi Paşinyanın blokunun seçkilərdə qalib gələcəyinə əminliyini ifadə edir. Erməni cəmiyyətinin reaksiyasından asılı olaraq 20 iyunadək bu süjet xətti təkrarlana, qalan mina xəritələri ilə digər diversantlar da dəyişdirilə bilər. Paşinyan indi çox ağıllı şəkildə pauza verməyi bacardı. Bununla o, Köçəryanı “ermənilərin həyatı, yoxsa siyasi ambisiyalar” kimi çətin dilemma qarşısında qoydu.
Üçüncüsü, Azərbaycan bu mübadilə ilə beynəlxalq humanitar sahədə mövqeyini gücləndirdi. Bu, İlham Əliyevin Azərbaycan Ordusunun erməni xalqı ilə deyil, ancaq torpaqları işğal edən erməni elitası ilə müharibə apardığı barədəki tezisinin həqiqət olduğunu bariz şəkildə sübut etdi. Müharibə qurtardı, ədalət zəfər çaldı. Dünənki düşmən bu gün danışıq apardığın tərəfdaşa çevrilir. Bəs indi düşmənçilik nəyə lazımdır? Rəsmi Bakının sözləri ilə əməlləri həmişə üst-üstə düşür. Bunun üçün hansısa əlavə sübut tələb olunmur.
Dördüncüsü, Ağdamdakı minalanmış sahələrin xəritələrinin verilməsi Qarabağ separatçılarının Xankəndindəki qalıqlarının ambisiyalarına yaxın zamanda kifayət qədər böyük zərbə vuracaq. Artıq onların işğalçıların izlədiyi xəttin sonsuzadək davam edəcəyinə ümidi yoxdur, bundan sonra da olmayacaq. Separatçılar artıq situasiyanın girovuna, Bakı və İrəvan arasındakı danışıqlarda mübadilə məzənnəsinə çevriliblər. Lakin hələ bunun üçün şərtlər tam şəkildə formalaşmayıb. Bunların ardınca da sülhməramlı qüvvələr Qarabağdan çıxacaq.
Beşincisi, diversantların mina sahələrinin xəritələri ilə dəyişdirilməsi təsdiqlədi ki, İrəvanın danışıqlardan çıxdığı barədə açıqlaması sözdür, reallıqda isə danışıqlar davam edir. Yalnız bu danışıqlar “kölgəli şəkildə”dir, bütün razılaşmalar icra edilir - ancaq Paşinyana daxili siyasi arenada maksimal qazanc gətirəcək səviyyədə. Buna görə də seçkilərdən əvvəl yeni sürprizləri gözləmək lazımdır».
*****
Ermənistanda 20 iyun kritik seçkilərinə isə 5 gün qalır. Müşahidələr göstərir ki, seçki marafonunda parlaq favorit yoxdur. Son rəy sorğularına görə, əsas rəqiblər - sabiq prezident Robert Köçəryanla baş nazir əvəzi Nikol Paşinyanın reytinqi təxminən bərabərdir - 24%. Bu da faktdır ki, əsas rəqibinə qarşı bütün etik çərçivələri aşan, onu təhdid edən, hədələyən Köçəryan artıq özünü qalib ədası ilə, “xilaskar” kimi aparmağa başlayıb. Guya o, hakimiyyətə gəlməsə, Ermənistan adında dövlət olmayacaq. Zatən o, heç indi də yoxdur.
Ermənistan adlı simvolik dövlətin xilası isə Moskvaya yox, məhz Bakıya, onunla hərtərəfli normal münasibətlər qurmağa bağlıdır. Yalnız o halda ermənilərin ölkədən böyük köçü də dayana bilər.
Söz düşmüşkən, Ermənistan İctimai Şurasının Miqrasiya məsələləri komissiyasənın sədri Qaqik Yeganyan “Sputnik”ə deyib ki, müstəqilliyin 30 ili ərzində 1,6-1,7 milyon erməni və ya ölkə əhalisinin 30%-i Ermənistandan mühacirət edib. “Bunlardan 1.1-1.2 milyonu Rusiyaya, təxminən 150.000-i ABŞ-a, 120-150.000-i Avropaya, qalanları müxtəlif MDB ölkələrinə və uzaq Zelandiyadan tutmuş İsrailədək, digər ölkələrə köç edib”, - deyə o vurğulayıb.
Ən böyük və ya Yeganyanın dediyi kimi, kütləvi mühacirət isə 1992-1994-cü illərdə qeydə alınıb. Həmin 3 ildə təxminən 600.000 vətəndaş və ya o dövrdəki əhalinin 16% -i Ermənistanı geri dönmədən tərk edib. Bu proses şübhə yox ki, pandemiyanın bitməsinin ardınca sərhədlərin açılması ilə yenidən vüsət alacaq. Ta ki, erməni cəmiyyəti, onun siyasi elitası, erməni diasporu yeni reallıqları qəbul edənədək.
Ən əsası, məğlub ölkənin siyasiləri bilməlidirlər ki, status qatarı da gedib və 10 noyabr sənədinin digər bəndlərini icra eləmək lazım gələcək - Ermənistanda hakimiyyət başında kim olur-olsun. O sırada Xocalı hərbi canisi Köçəryan da Müzəffər Ordumuzun 44 gündə yaratdığı yeni və möhtəşəm reallığı dəyişə bilməyəcək. Çünki Ermənistanın ipi artıq bizim əlimizdədir. Bundan sonra da belə olacaq. Azərbaycansız, Türkiyəsiz o, nə tərəqqi tapa, nə də mövcud ola biləcək. O zaman nəyə ümid edirlər?
20 iyunu da gözləyək... //musavat.com//
