Azərbaycanda dəmirəritmə sexi (metallurgiya müəssisəsi) ağır sənaye sahəsinə aid olduğu üçün həm yüksək texniki təhlükəsizlik, həm də ciddi ekoloji nəzarət tələb edir.
Belə bir obyekti qanuni şəkildə işə salmaq üçün İqtisadiyyat Nazirliyi və Fövqəladə Hallar Nazirliyi (FHN) tərəfindən tənzimlənən xüsusi icazələrin alınması məcburidir.
Əritmə sobaları, yüksək təzyiqli qazanlar və qaldırıcı qurğular FHN-in Sənayedə İşlərin Təhlükəsiz Görülməsinə və Dağ-Mədən Nəzarəti Dövlət Agentliyində qeydiyyata alınmalıdır.
Sexin qurulduğu məkanın və yanğınsöndürmə sistemlərinin standartlara uyğunluğuna dair FHN Dövlət Yanğın Nəzarəti Xidmətindən icazə sənədi alınmalıdır. Ən vacib şərtlərdən biri dəmirəritmə prosesində havaya buraxılan tüstü, qazlar və bərk tullantılar yüksək olduğundan, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi (ETSN) tərəfindən müəyyən edilmiş ekoloji pasportlaşdırma aparılmalıdır. Sex tikilməzdən və ya fəaliyyətə başlamazdan öncə layihənin ətraf mühitə təsiri barədə ƏMTQ sənədi hazırlanmalı və ETSN Dövlət Ekoloji Ekspertiza Agentliyinin müsbət rəyi alınmalıdır. Müəssisənin atmosfer havasına buraxa biləcəyi zərərli maddələrin (karbon qazı, kükürd, ağır metal tozları) icazə verilən maksimum miqdarını təyin edən normativ sənəddir. Əgər sexin soyutma sistemində texniki su istifadə edilirsə və çirkli sular axıdılırsa, su obyektlərinin qorunması üçün bu normativ sənəd mütləq razılaşdırılmalıdır. Müəssisənin fəaliyyəti ekoloji pasportla təsdiqlənməlidir. Həmçinin, Azərbaycanda yenilənmiş AZS ISO 14001:2026 "Ətraf mühiti idarəetmə sistemləri" standartının tələblərinə uyğunlaşma beynəlxalq bazara çıxış və daxili yoxlamalar üçün böyük üstünlük təmin edir.
Əritmə sexində yaranan şlak, soba tozları və digər toksiki tullantıların idarə olunması qanunla tənzimlənir. Tullantıların saxlanması və utilizasiyası üçün ixtisaslaşmış və lisenziyası olan şirkətlərlə rəsmi müqavilələr bağlanmalıdır. Müəssisədə müasir və güclü hava süzgəcləri (filter sistemləri) və qapalı su dövriyyəsi sisteminin qurulması ekoloji icazələrin alınmasında əsas şərtdir.
Lakin nəzarət edici qurumların səhlənkarlığı (yaxşı halda) ucbatından yerlərdə yuxarıda göstərilən tələblərə əməl etməyən müəssisələr ətraf mühitə ziyan vurur. Belə metaləritmə sexlərindən biri də Abşeron rayonunun Xırdalan şəhəri ərazisində fəaliyyət göstərir. Sexdən havaya buraxılan böyük həcmdə zəhərli tüstünü külək şəhərin izdihamlı yerlərinədək qovub gətirir.
Maraqlıdır ki, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Sumqayıt regional ekologiya və təbii sərvətlər idarəsi nədənsə bu boyda cinayəti görməzdən gəlir.
Bu arada onu da qeyd edək ki, Ekologiya və Təbii Sərvətlər naziri cənab Rəşad İsmayılov bütün müavinlərini və idarə rəislərini məzuniyyətə göndərib. Aydın məsələdir ki, hər bir işçi məzuniyyət hüququndan istifadə edə bilər. Ancaq rəhbər işçilərin əksəriyyətinin eyni vaxtda bu hüquqdan istifadə etməsi inandırıcı görünmür. Belə hallar ya "yuxarıdan" imperativ göstəriş gələndə baş verir, ya da ciddi yoxlamalar ərəfəsində. Hər iki halda mütləq məzuniyyətdən qayıtmayanlar, yaxud, qayıdan kimi vəzifəsindən azad edilənlər olur. İstisna deyil ki, bu sakitlikdən sonra qopacaq tufan Sumqayıt regional ekologiya və təbii sərvətlər idarəsinin rəisini və onun arxayın olduğu, kürəyini söykədiyi havadarlarını da kökündən qoparacaq.
Nisa Şirvanlı
Nyus.Az
