Ömrünü əbədi yaşamaqla keçirmək arzusunda olan texnologiya milyarderləri əslində vaxtlarını boşuna sərf edirlər. Britaniyalı fizik Cim əl-Xəlili belə qənaətə gəlib. Onun fikrincə, həyatı mümkün qədər uzatmaq uğrunda sonsuz yarışa girməkdənsə, insana verilmiş zamanı dəyərləndirməyi öyrənmək daha vacibdir.
Nyus.Az kult.az-a istinadla xəbər verir ki, bu barədə "Guardian"da dərc edilən məqalədə bildirilib.
Məqalədə vurğulanır ki, son illərdə qocalma prosesini ləngitmək istəyi superzənginlər arasında əsl vəsvəsəyə çevrilib. Bəziləri qida əlavələri, soyuq su inyeksiyaları və sınaqdan keçirilməmiş peptid inyeksiyaları ilə təcrübələr apararkən, texnologiya elitasının nümayəndələri daha da irəli getməyə hazırdırlar.
Ömrün uzadılmasının ən məşhur tərəfdarlarından biri sahibkar Brayan Consondur. O, hətta qocalmanı ləngitmək ümidi ilə 17 yaşlı oğlunun plazmasının özünə köçürülməsi üzərində təcrübə aparıb. Lakin Conson daha sonra bu prosedurdan heç bir fayda görmədiyini etiraf edib.
Lakin bu il Böyük Britaniyada Kral İnstitutunun zamanın təbiətinə həsr olunmuş ənənəvi Milad mühazirələrini oxuyacaq professor Cim Əl-Xəlili ölməzliyə can atmaq ideyasının özünü kifayət qədər şübhəli hesab edir.
Onun sözlərinə görə, insan kainatın yaşı ilə müqayisədə orada cəmi çox kiçik bir zaman kəsiyində mövcud olur.
"Bizim kainatda mövcud olduğumuz məhdud bir zaman aralığı var. Zamanın təbiətini nə qədər çox öyrənir və onun haqqında düşünürəmsə, bir o qədər anlayıram ki, sadəcə olaraq mənə verilmiş vaxtdan maksimum yararlanmaq istəyirəm", - fizik deyib.
Onun fikrincə, insan ömrünü nəyin bahasına olursa-olsun uzatmaq cəhdləri heç də həmişə məntiqli deyil:
"Biz kainatın yaşı ilə müqayisədə burada cəmi bir anlıq mövcuduq. Əgər mən həmin anı iki ana çevirmək cəhdinə sərf etsəm, bunun həyatımı keçirmək üçün həqiqətən dəyərli bir üsul olduğuna əmin deyiləm".
Fizik karyerasının əhəmiyyətli hissəsini zamanın öyrənilməsinə həsr edib. Hələ uşaqlıqda mühəndis olan atasının alimlərin əslində zamanın nə olduğunu anlamadıqları barədə sözləri onu düşündürüb. Daha sonra fizikanı öyrənərkən Xəlili zamanla bağlı gündəlik təsəvvürlərimizin elmi dünyagörüşündən nə qədər fərqli olduğunu anlayıb.
Bununla bağlı ən heyrətamiz ideyalardan biri Albert Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsi ilə əlaqədardır. Məlum olur ki, zaman bütün müşahidəçilər üçün eyni sürətlə axmır.
Əl-Xəlili bunu sadə nümunə ilə izah edir: əgər bir insan böyük sürətlə hərəkət edən raketlə digər insanın yanından keçərsə, onların saatları zamanı fərqli göstərəcək.
Cazibə qüvvəsi də zamanın axışına təsir edir. Qravitasiya sahəsi nə qədər güclüdürsə, zaman da bir o qədər fərqli axır.
Fizikin sözlərinə görə, məhz fəza-zamanın bu xüsusiyyəti nisbilik nəzəriyyəsinin ən maraqlı tərəflərindən biridir.
Bundan əlavə, Eynşteynin əsərləri Çarlz Dikkensin "Milad nəğməsi" əsərindəki məşhur tapmacalardan birini - keçmişin, indinin və gələcəyin ruhlarının eyni vaxtda peyda olmasını izah etməyə kömək edə bilər.
Nisbilik nəzəriyyəsinin bəzi şərhlərinə əsasən, keçmiş, indi və gələcək eyni vaxtda mövcuddur - təxminən fəzanın bütün nöqtələrinin eyni vaxtda mövcud olması kimi. Lakin insan yalnız cari anı qavramaq qabiliyyətinə malikdir. Məhz buna görə də bir gecə keçmişin, indinin və gələcəyin ruhları tərəfindən ziyarət edilən Ebenezer Skrujun hekayəsi müasir fizika ilə gözlənilməz şəkildə səsləşir.
Əl-Xəlili Milad mühazirələrində zaman səyahətləri haqqında da danışacaq. Onun sözlərinə görə, riyazi baxımdan keçmişə səyahət nisbilik tənliklərinin bəzi həlləri ilə ziddiyyət təşkil etmir.
Nəzəri imkanlardan biri qapalı zamanaoxşar əyri adlanan anlayışla bağlıdır. Bu, fəza-zamanın qravitasiya nəticəsində o qədər güclü əyildiyi bir sahədir ki, obyekt zaman boyunca irəliləyərək müəyyən mənada səyahətinin başlanmasından əvvəlki ana geri qayıda bilər.
Lakin burada ciddi problem yaranır: keçmişə səyahət çoxsaylı paradokslara səbəb olur. Buna görə də fiziklərin əksəriyyəti belə bir imkanla bağlı son dərəcə skeptikdir.
Gələcəyə səyahətlə bağlı vəziyyət isə ən azı nəzəri baxımdan daha sadədir.
Bunun yollarından biri işıq sürətinə yaxın nəhəng sürətlə hərəkət etməkdir. Digər variant isə "Ulduzlararası" filmindəki süjeti xatırladır. Filmdə qəhrəmanlar superkütləli qara dəliyin yaxınlığında olurlar.
Həddindən artıq güclü qravitasiya sahəsi səbəbindən onlar üçün zaman qara dəlikdən uzaqda olan insanlarla müqayisədə daha yavaş keçir. Məhz buna görə səyahətçilər üçün bir saat Yer üzündə illərə bərabər ola bilər.
Əl-Xəlilinin mühazirələrində araşdırmaq niyyətində olduğu daha bir sirr zamanın niyə yalnız bir istiqamətdə hərəkət etdiyi ilə bağlıdır. Biz əşyaların dağıldığını, batareyaların boşaldığını, topların aşağı yuvarlandığını, insanların qocaldığını və uşaq otaqlarının tədricən daha da səliqəsizləşdiyini görürük - əgər onları xüsusi olaraq yığışdırmasaq.
Bütün bu proseslər zamanın dəqiq bir istiqamətinin olduğu təəssüratını yaradır. Lakin alimin qeyd etdiyi kimi, fundamental fizika tənlikləri zamanın hər hansı bir istiqamətini üstün istiqamət kimi müəyyən etmir.
Bu problem Əl-Xəlilini o qədər uzun müddət düşündürüb ki, dəfələrlə gecələr yatmasına mane olub. İndi isə fizik iddia edir ki, görünür, "zamanın oxu" adlanan anlayışın izahını tapıb.
O, hələlik təfərrüatı açıqlamaqdan imtina edir.
"Mühazirələrdə bu problemi necə həll etməyi izah edəcəyəm. Mən zamanın oxu problemini həll etmişəm", - alim müəmmalı şəkildə bildirib.
Nyus.Az
