Son illərdə Azərbaycana qarşı "insan haqları", "siyasi azadlıqlar" və "demokratiya" mövzularında irad səsləndirən bəzi xarici dairələrin yanaşması getdikcə daha çox selektiv və ikili standartlı xarakter almağa başlayıb.
Maraqlıdır ki, regionda daha sərt siyasi proseslər, müxalifətə qarşı açıq təzyiqlər, siyasi həbslər və institusional müdaxilələr baş verdiyi halda, bəzi beynəlxalq siyasi mərkəzlər və təşkilatlar bütün bunları ya görməzdən gəlir, ya da minimum səviyyədə reaksiyalarla keçişdirirlər.
Eyni zamanda Azərbaycana münasibətdə isə daha fərqli və siyasi motivli yanaşma nümayiş etdirilir. Bu isə istər-istəməz "regiondakı böyük problemləri görməyib Azərbaycanın gözündə çöp axtarmaq" təsiri yaradır.
Regionun ən diqqətçəkən siyasi proseslərindən biri hazırda Türkiyədə yaşanır.
Türkiyənin əsas müxalifət partiyası olan CHP ətrafında son aylarda baş verən hadisələr ölkədə siyasi gərginliyi ciddi şəkildə artırıb.
İstanbul meri Ekrem İmamoğlu 2025-ci ilin mart ayından etibarən həbsdə saxlanılır. Bununla yanaşı onlarla CHP meri və partiya funksioneri saxlanılıb və ya istintaqa cəlb olunub, partiyanın Ankara qərargahı polis nəzarətinə götürülüb, CHP sədri Özgür Özel ilə bağlı məhkəmə qərarları siyasi gündəmin əsas mövzularından birinə çevrilib.
Bütün bunlar regionun ən böyük dövlətlərindən birində baş verir və təbii olaraq beynəlxalq demokratik institutlar üçün ciddi müzakirə mövzusu hesab olunmalıdır.
Lakin diqqət çəkən məqam odur ki, Azərbaycana qarşı ən sərt ritorika nümayiş etdirən bəzi dairələr bu proseslərə münasibətdə daha ehtiyatlı və yumşaq mövqe sərgiləyirlər.
Oxşar vəziyyət hazırda Ermənistanda da müşahidə olunur.
Parlament seçkiləri ərəfəsində müxalifət nümayəndələrinin, fəalların, partiya dəstəkçilərinin kütləvi şəkildə saxlanılması ilə bağlı məlumatlar gündəmə gəlir.
Müxtəlif məlumatlara görə, 250-dən çox müxalifət üzvü və tərəfdarı "səs almaq" ittihamı ilə həbs olunub.
Eyni zamanda bir neçə yüksək ranqlı din xadimi, o cümlədən arxiyepiskopların həbsi Ermənistanda daxili siyasi gərginliyi daha da artırıb.
Baş nazir Nikol Paşinyan tərəfindən siyasi rəqiblərə qarşı sərt və aqressiv ritorikanın səsləndirilməsi də beynəlxalq demokratik standartlar baxımından ciddi müzakirə predmeti olmalıdır.
"Diz çökdürəcəyəm", "başlarını əzəcəyəm" kimi ifadələrin seçki mühiti fonunda işlədilməsi demokratik siyasi diskurs baxımından olduqca problemli görünür.
Lakin yenə də bu proseslərə verilən beynəlxalq reaksiyalar Azərbaycana münasibətdə nümayiş etdirilən ritorika ilə müqayisədə xeyli zəif görünür.
Regionda daha bir diqqətçəkən nümunə Gürcüstandadır.
Hakim Georgian Dream partiyası bir sıra iri müxalifət partiyalarının fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması və ya qadağan olunması istiqamətində hüquqi mexanizmlər formalaşdırmağa başlayıb.
Konstitusiya Məhkəməsi vasitəsilə partiyaların fəaliyyətinin dayandırılması, siyasi qadağalar tətbiq edilməsi, uzunmüddətli məhdudiyyət mexanizmlərinin yaradılması kimi təşəbbüslər artıq siyasi gündəmdədir.
Bu proseslər regionda demokratik institutların gələcəyi ilə bağlı ciddi suallar yaradır.
Regionun ən sərt siyasi modeli isə şübhəsiz ki, Rusiyada müşahidə olunur.
Russia müxalifət liderlərinin həbsi, siyasi fəalların təqibi, həbsxanalarda ölüm halları, media və internet məhdudiyyətləri, siyasi fəaliyyət imkanlarının ciddi şəkildə daraldılması baxımından artıq uzun illərdir beynəlxalq təşkilatların hesabatlarında ən problemli ölkələrdən biri kimi qeyd edilir.
Bu mənzərə fonunda regiondakı ümumi siyasi reallıqları nəzərə almadan yalnız Azərbaycana fokuslanmaq obyektiv yanaşma təsiri yaratmır.
Məsələ Azərbaycanın tənqiddən kənar göstərilməsi deyil.
Əsas məsələ odur ki, regionda əsas müxalifət liderlərinin həbs olunduğu, partiyaların bağlanmasının müzakirə edildiyi, seçkiöncəsi kütləvi həbslərin aparıldığı, siyasi fəaliyyət imkanlarının məhdudlaşdırıldığı bir şəraitdə yalnız Azərbaycana qarşı xüsusi siyasi ritorikanın qurulması selektiv yanaşma görüntüsü yaradır.
Bu isə beynəlxalq institutların obyektivliyi ilə bağlı suallar doğurur.
Əgər insan haqları və siyasi azadlıqlar həqiqətən universal prinsip hesab olunursa, yanaşma da bütün ölkələrə münasibətdə eyni olmalıdır.
Regionda baş verən siyasi proseslər göstərir ki, Cənubi Qafqaz və ətraf coğrafiya hazırda kifayət qədər mürəkkəb siyasi transformasiya mərhələsindən keçir.
Belə bir vəziyyətdə: Türkiyədə əsas müxalifət liderinin həbsdə olması, Ermənistanda seçkiqabağı kütləvi həbslər, Gürcüstanda müxalifət partiyalarının qadağan olunması təşəbbüsləri, Rusiyada siyasi fəaliyyətin faktiki olaraq iflic vəziyyətinə salınması kimi prosesləri görməyib yalnız Azərbaycana fokuslanmaq obyektiv yanaşma deyil.
Bu, daha çox siyasi selektivlik və ikili standart nümunəsi kimi görünür.
Azərbaycanı qiymətləndirərkən regionun ümumi siyasi mənzərəsini də nəzərə almaq, müqayisələri real faktlar üzərindən aparmaq daha balanslı və ədalətli yanaşma olardı.
Asif Mehman
Milli.Az
